2.3 Μυθήματα

Σύμφωνα με τον παραπάνω συλλογισμό, τα συστατικά στοιχεία ενός μύθου δεν είναι οι μοναδικές σχέσεις και συνδέσεις που προκύπτουν από τον κατακερματισμό του αφηγήματος σε ελάχιστες εννοιολογικές μονάδες.

Τα συστατικά του είναι συγκεκριμένοι συνδυασμοί αυτών των σχέσεων και συνδέσεων σε εννοιολογικές ενότητες οι οποίες παράγουν το νόημα του μύθου. Τα μυθήματα οργανώνονται ταξινομικά σε δύο χρονικές διαστάσεις, διαχρονικά και συγχρονικά, ώστε να εμφανίζουν ταυτόχρονα τη μορφή και τα χαρακτηριστικά όλων των δυνατών παραλλαγών τους.

Αν τώρα διεισδύσουμε με αυτό τον τρόπο στην επιχειρησιακή ορθολογικότητα που διέπει την ιδεολογική μυθοπλασία του νεοτερισμού, διακρίνοντας δηλαδή ανάμεσα στο νεοτερικό σύστημα μυθοπλασίας γενικά και στις επιμέρους ιστορικές του εκδηλώσεις, τότε αρχίζουμε να διακρίνουμε τους τρόπους με τους οποίους κάθε μύθημα μπορεί να αναπτύσσεται με τέτοιες αξιώσεις επιτυχίας, εκπληρώνοντας αποτελεσματικά το αίτημα της αφηγηματικής αξιοπιστίας.

Μία τέτοια προσέγγιση απαιτεί πρώτα-πρώτα την ανακάλυψη της δομικής ιδιοσυστασίας της μυθολογίας του νεοτερισμού, με τη διάκριση της εσωτερικής τάξης η οποία διέπει τις, κατά τα άλλα, ρευστές και ευμετάβλητες αντιλήψεις της. Η αναλυτική αυτή τάξη μπορεί, με τη σειρά της, να διευκολύνει στη διαμόρφωση ενός ταξινομικού σχήματος βασισμένο στις δομικές ομοιότητες των μύθων, καθώς προκύπτουν μέσα από την κεντρική αφηγηματική μήτρα από όπου γεννιούνται ξανά και ξανά τα ίδια μυθήματα.

Όπως σε κάθε σημασιολογικό σύστημα, έτσι και στην περίπτωση της μυθολογίας, τα μυθήματα μπορούν να απομονωθούν με τη μέθοδο της συνεκδοχικής παραλλαγής όπου, δίκην πνευματικού πειράματος, παραλλάσσουμε το κάθε μύθημα αντικαθιστώντας το με κάποιο άλλο. Εάν κατά την παραλλαγή αυτή προκύψει κάποια σημασιολογική διαφορά, τότε έχουμε εντοπίσει μία σημασιολογική μονάδα.

Επιδίωξή μας είναι να διεισδύσουμε έτσι στη συμβατική φύση της γενικής δομής, ανακαλύπτοντας τους κανόνες που διέπουν τα μυθήματα και καθορίζουν τα εκάστοτε νοήματα που αυτά παράγουν. Οι κανόνες μπορούν να αναλυθούν περαιτέρω τόσο στο συνταγματικό, όσο και στο παραδειγματικό επίπεδο, για την ακολουθία και τη συνάφειά τους.

Στην περίπτωση των νεοτερικών μύθων, το συνταγματικό επίπεδο αφορά στη συνέχεια της ιστορίας των νέων συλλογικοτήτων στο χρόνο και στο βάθος της αφήγησής της.

Η κάθε συλλογικότητα είναι κάτι το μοναδικό και ανεπανάληπτο, όπως παρουσιάζεται από την εξιστόρηση της διαδρομής της ανά τους αιώνες. Φυσικά, μία τέτοια εξιστόρηση δεν μπορεί παρά να ακολουθεί κάποια, οπωσδήποτε γενική και ελαστική, αλλά συμβατική και αναγνωρίσιμη χρονική ακολουθία μέσα στην οποία ξεδιπλώνονται αφηγηματικά η εμφάνιση, η εξέλιξη και το πεπρωμένο της συλλογικότητας. Με λίγα λόγια, στο συνταγματικό επίπεδο η μυθολογία περιοδολογεί, απομονώνοντας και διατάσσοντας τις διάφορες φάσεις της ιστορίας, η καθεμία από τις οποίες αποκτά τη δική της συνοχή και σημασία.

Το παραδειγματικό επίπεδο αφορά στο εύρος της μυθολογίας. Σκοπός της είναι να υποστηρίξει τη μοναδικότητα του συνόλου με την προσαγωγή των καταλληλότερων μύθων που αντιστοιχούν σε κάθε χρονική φάση της συλλογικής ιστορίας. Οι μύθοι αυτοί μπορούν να διαφέρουν όχι μόνο μεταξύ των ιδεολογιών, αλλά και μεταξύ των περιόδων της ίδιας συλλογικής ιστορίας ή μεταξύ των φάσεων εξέλιξης των ιδεολογιών. Πρόκειται για τις μυθοπλαστικές εκείνες κατασκευές οι οποίες αναδεικνύουν τα κριτήρια του συνανήκειν και οικοδομούν, κατά περίπτωση, την ταυτότητα των ιδεολογιών.