4.4 Πολυμεθοδολογία

Στην ποιοτική μελέτη, η έννοια της εγκυρότητας (validity) αναφέρεται στο βαθμό αντιστοίχισης των σκοπών της μελέτης, των υποθέσεων εργασίας και των ερωτημάτων που έχουν τεθεί με τα αποτελέσματα της ερευνητικής διαδικασίας, και διακρίνεται σε τέσσερις βασικούς τύπους:

α. Περιγραφική εγκυρότητα (descriptivevalidity): σχετίζεται περισσότερο με τα αρχικά στάδια της ερευνητικής διαδικασίας και την ακρίβεια κατά τη συλλογή των δεδομένων, η οποία ενδέχεται να ελαττώνεται από εσκεμμένα ή μη λάθη και προκαταλήψεις (biases) του μελετητή· προβλήματα τέτοιου τύπου επηρεάζουν το σύνολο της μελέτης, καθώς οδηγούν σε στρεβλώσεις κατά την ανάλυση, λανθασμένα συμπεράσματα και ερμηνείες.

β. Ερμηνευτική εγκυρότητα (interpretativevalidity): εξετάζει την αντιστοιχία των ποιοτικών δεδομένων με τις ερμηνείες και τις αναπαραστάσεις που προκύπτουν από αυτά, διακρίνοντας μεταξύ ορθών και λανθασμένων ερμηνειών των κοινωνικών φαινομένων που αποτυπώνονται στα δεδομένα που έχουν συλλεγεί.

γ. Θεωρητική εγκυρότητα (theoreticalvalidity): αφορά στα πιο αφηρημένα επίπεδα της ανάλυσης και στη διαδικασία σχηματισμού και αποκρυστάλλωσης του εννοιολογικού μοντέλου αναφοράς, η οποία έχει ευρύτερες συνέπειες και απήχηση, πέρα από τα στενά πλαίσια μίας συγκεκριμένης μελέτης.

δ. Αξιολογική εγκυρότητα (evaluativevalidity): καλύπτει τις διαφορετικές μεθόδους αξιολόγησης της ερευνητικής διαδικασίας, όπως η αρχή της διάψευσης (refutabilityprinciple), η ανάλυση εξαιρετικών περιπτώσεων (deviantcaseanalysis), ο συμμετοχικός έλεγχος μεθόδων και αποτελεσμάτων (peerexamination) και ο τριγωνισμός (triangulation).

Η έννοια της αξιοπιστίας (reliability) αναφέρεται στη συνέπεια (consistency) της ερευνητικής διαδικασίας και σχετίζεται με:

• Την ακρίβεια της εννοιολογικής αναπαράστασης των απόψεων, θέσεων, στάσεων και αντιλήψεων που εμφανίζονται στα κείμενα της συλλογής.
• Την εφαρμοσιμότητα των αποτελεσμάτων της μελέτης σε παρόμοιες περιπτώσεις.
• Την ερμηνεία ευρύτερων κοινωνικών φαινομένων και τη θεμελίωση γενικεύσεων που επιτυγχάνεται με το θεωρητικό και ερμηνευτικό πλαίσιο της μελέτης.
• Την επανεξέταση και επιβεβαίωση των συμπερασμάτων της μελέτης.

Εγκυρότητα υπάρχει λοιπόν όταν τα ερωτήματα της μελέτης απαντώνται με ικανοποιητικό τρόπο για τον όγκο των ευρημάτων και τα αποτελέσματα της μελέτης ανταποκρίνονται στους αρχικούς στόχους που είχαν τεθεί· αξιοπιστία, όταν μία μελέτη δίνει τα ίδια ή παρόμοια αποτελέσματα όσες φορές επαναληφθεί με τους ίδιους όρους. Πώς όμως επιτυγχάνεται η μέγιστη εγκυρότητα και αξιοπιστία της μελέτης του λόγου των ιδεολογιών;

Η φύση του αντικειμένου συνάδει στη μεθοδολογική σύγκλιση (convergence) με την παράλληλη εφαρμογή ποσοτικών αναλυτικών μεθόδων, προκειμένου να επιβεβαιωθούν ή να βελτιωθούν ως το ελάχιστο επίπεδο λεπτομέρειας (finetuning) τα ευρήματα της ποιοτικής ανάλυσης. Πέρα από την αντιμετώπιση των αδυναμιών της μίας μεμονωμένης μεθοδολογίας, η συνέργεια ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης αποβλέπει στη μεθοδολογική ανάπτυξη (methodologicaldevelopment) αμφοτέρων, καθώς και στη συμπληρωματικότητά τους (complementarity) προκειμένου να αυξηθεί το βάθος και το εύρος των αποτελεσμάτων.